خرص ( xers ) و ( xors ) ا . ع . حلقهء از زر و سيم . و حلقهء گوشواره . و حلقهء خرد از زيور . و شاخ خرماى بزرگ دور كرده . و ميخ چوبى كه بخيك در زنند . و نيزه و سنان . ج : خرصان و خرصان . خرص ( xors ) ا . ع . شاخ درخت . و زنبيل . و جامه‌دان . و ما يملك خرصا : چيزى ندارد . خرص ( xaras ) ا . ع . گرسنگى و سرما زدگى با هم . يق : به خرص اى جوع مع برد . خرص ( xaras ) م . ع . خرص خرصا ( از باب سمع ) : گرسنه و سرما زده گرديد . خرص ( xares ) ص . ع . گرسنهء سرمازده . خرص ( xoras ) و ( xoros ) و ( xors ) ا . ع . چوبى كه بدان انگبين چينند . ج : اخراص . خرصان ( xers n ) ا . ع . نام دهى در بحرين . خرصان ( xers n ) و ( xors n ) ع . ج . خرص و خرص . خرصة ( xorsat ) ا . ع . رخصت . و شربت از آب . يق : اعطنى خرصتى . و طعام زن زچه . خرصيان ( xersi n ) ع . لغتى در حرصيان . خرط ( xart ) م . ع . خرطت الشاة خرطا ( از باب نصر ) : چشم زخم رسيد بپستان گوسپند و يا منجمد و با زرداب برآمد شير از پستان وى بجهة نشستن بر زمين نمناك . و كذلك خرطت الناقة . و خرطت الدابة : رسن از دست كشنده در گلانيد ستور و راه خود گرفت . و خرط الشجر خرطا : ( از باب نصر و ضرب ) دست فرو ماليد بر آن درخت تا برك او فرو ريزد . المثل : و دونه خرط القتاد . و خرط العود : تراشيد چوب را و برابر ساخت . و خرط الابل فى المرعى : گذاشت شتران را در چرا . و خرط الدلو فى البئر : فرستاد دلو را در چاه . قول عمر رضى اللّه عنه لما راى منيا فى ثوبه قال : قد خرط علينا الاحتلام اى ارسل . و خرط جاريته : گائيد كنيزك را . و خرط العنقود : خوشه را در دهن گذاشته برآورد آن را برهنه از دانه . و خرط باسته : تيز داد . و خرط الدواء فلانا : روان كرد دوا شكم فلان را . و خرط الحديد : دراز كرد آهن را چون عمود . و خرط البازى : فرستاد باز را به شكار . و خرط عبده على الناس : بر گماشت بندهء خود را بر ايذاى مردم . و خرط الرطب البعير : ريخ زن گردانيد خوردن گياه تر شتر را . خرط ( xert ) ا . ع . شير چشم زخم رسيده . و شير بسته و با زرداب از نشستن گوسپند و ناقه بر زمين نمناك . و كبك نر . خرط ( xort ) و ( xorot ) ع . ج . خروط . خرط ( xarat ) م . ع . چشم زخم رسيدن بپستان گوسپند و ناقه و يا منجمد و يا زرداب برآمدن شير از پستان آنها از جهة نشستن بر زمين نمناك ( و الفعل من سمع ) . خرطال ( xart l ) ا . ع . دو سر . خرطال ( xert l ) ا . پ . قنطار . و پوست گاو . و يا پوست گردن شتر كه پر از شوشهء طلا و يا زر نقد كرده باشند . خرطبع ( xar - t b ' ) ص . پ . معاند و سركش و گردنكش . و احمق . و خودبين . خرطم ( xortom ) ا . ع . بينى و پيش بينى . و فراهم آمدنگاه دوحنك . خرطمان ( xortom n ) ا . ع . دراز . خرطمانى ( xortom niyy ) ص . ع . مرد كلان بينى . خرطمة ( xartamat ) م . ع . زدن بر خرطوم كسى و كج گردانيدن خرطوم وى را . و خرطم الخف و غيره : خرطوم قرارداد براى كفش و جز آن . خرطوم ( xortum ) ا . ع . بينى و پيش بينى . و فراهم آمدنگاه دو حنك . و مى زود نشئه . و نخست آبى كه از انگور برآيد قبل از ماليدن . ج : خراطيم . و ذو الخرطوم : نام شمشيرى . و خرطوم الحبارى : لقب شاعرى . خرطوم ( xortum ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - بينى فيل و پشه كه سنسور نيز گويند . و خرطوم فيل را شنكرك و شنكول و شنگ و شنگول و شنگوله نامند . خرطيط ( xertit ) ا . ع . پروانه‌اى كه بازوهاى آن منقش باشد . خرع ( xar ' ) م . ع . شكافتن ( و الفعل من فتح ) . خرع ( xor ' ) م . ع . خرع خراعة و خروعا و خرعا . مر . خراعة . خرع ( xar ) ا . ع . داغى در گوش گوسپند كه دو خط بدرازا در گوش آن داغ كنند تا گوش وى سه پاره گردد و پارهء ميانى بر جوف گوش آويزان شود . و نرمى مفاصل . و سستى در چيزى . و تحير . خرع ( xara ' ) م . ع . خرع خرعا ( از باب سمع ) : ضعيف و سست گرديد . و شكسته شد . و متحير گشت . و خرعت النخلة : جدا شد شاخه‌هاى خرما بن . خرع ( xare ' ) ص . ع . ضعيف و سست و ناتوان و درمانده . خرعب ( xar'ab ) ا . ع . شاخ يك سالهء درخت و شاخ تر و دراز و نازك و نورسته . و زن جوان نيكو اندام و نرم . و زن سپيد نرم . و تناور پر گوشت باريك استخوان . و مرد دراز بالاى پر گوشت . خرعوب ( xor'ub ) و خرعوبة ( xor'ubat ) ا . ع . ناقهء دراز و كلان و بسيار شير . و شاخهء يك ساله درخت . و شاخهء تر